Karnityna – kluczowy związek dla mitochondriów i funkcjonowania całego organizmu.

8 stycznia, 2026

Karnityna to niezwykle istotny związek, który odgrywa kluczową rolę w funkcjonowaniu mitochondriów. W kontekście ogólnego funkcjonowania organizmu bierze udział w metabolizmie lipidów, a także w regulacji procesów detoksykacyjnych w wątrobie. Zauważa się też wiele korzyści dla zdrowia w ramach stosowania diet opartych na zasadach odżywiania mitochondrialnego. W niniejszym artykule przyjrzymy się z bliska różnym aspektom działania karnityny oraz jej wpływu dla optymalnego funkcjonowania organizmu.

Czym jest karnityna i jakie pełni funkcje w organizmie?

Karnityna to organiczny związek z grupy aminokwasów, który odgrywa kluczową rolę w metabolizmie lipidów. Jest syntetyzowany w organizmie z aminokwasów lizyny i metioniny, głównie w wątrobie i nerkach. Jednakże karnityna może również być dostarczana z zewnętrznych źródeł, głównie w pożywieniu, w postaci produktów pochodzenia zwierzęcego, takich jak mięso, ryby i produkty mleczne. Istnieją takżesuplementy diety zawierające karnitynę.

Karnityna nie podlega metabolizmowi w organizmie ludzkim, co oznacza, że nie jest syntezowana ani rozkładana w procesach metabolicznych.

Funkcje karnityny w organizmie – jakie ma właściwości?

ułatwia transport kwasów tłuszczowych do mitochondriów,
poprawia wydolność organizmu poprzez zwiększenie wykorzystania kwasów tłuszczowych jako źródła energii,
wspomaga funkcje serca poprzez poprawę metabolizmu lipidów,
odgrywa istotną rolę w zdrowiu wątroby poprzez udział w procesach detoksykacji.

Zarówno jej rola w transporcie kwasów tłuszczowych do mitochondriów, jak i jej wpływ na funkcjonowanie różnych narządów sprawiają, że karnityna jest niezwykle istotnym związkiem dla zachowania optymalnego zdrowia i funkcjonowania organizmu.

Co to jest l-karnityna? Czym różni się od karnityny?

Karnityna, będąca związkiem chiralnym, wyróżnia się dwoma enancjomerami, z których tylko jeden wykazuje aktywność biologiczną. Upraszczając, karnityna to nazwa ogólna grupy związków. W grupie tej wyróżniamy L-karnitynę oraz D-karnitynę. A czym jest L-karnityna? To jedyna biologicznie aktywna forma karnityny, którą organizm potrafi wykorzystać. Litera „L” oznacza jej specyficzną budowę cząsteczkową. To ona odpowiada za transport tłuszczu do mitochondriów. Zazwyczaj zamiennie używa się nazwy karnityna i L-karnityna, mając na myśli tą samą substancję.

Karnityna to związek chiralny, co oznacza, że posiada centrum stereogeniczne zlokalizowane na 3. atomie węgla. Jednak z dwóch enancjomerów tylko ten o konfiguracji R wykazuje działanie biologiczne. Dlatego właśnie L-karnityna, jako enancjomer R, jest istotna dla organizmu i powinna być obecna w codziennej diecie lub podawana jako suplement.

Warto dodać, że nazwa karnityna wywodzi się od łacińskiego słowa caro, carnis, oznaczającego mięso. To stąd, w mięśniach, po raz pierwszy ją zidentyfikowano i wyizolowano w 1905 roku. Początkowo, zanim odkryto jej funkcje biologiczne, związek ten nosił nazwę witaminy BT. Było to spowodowane obserwacją, że brak karnityny w diecie prowadził do gromadzenia tłuszczu u larw mącznika młynarka (Tenebrio molitor). Odkrycie jej roli w transporcie kwasów tłuszczowych zmieniło perspektywę, a obecnie L-karnityna stanowi ważny element suplementacji.

Rola karnityny w pracy mitochondriów

Medycyna mitochondrialna to stosunkowo nowa gałąź medycyny, która koncentruje się na działaniach profilaktycznych, mających na celu zapobieganie uszkodzeniom mitochondriów, zwłaszcza ich DNA. Dieta oparta na zasadach odżywiania mitochondrialnego kładzie nacisk na dostarczanie organizmowi substancji odżywczych, które wspierają efektywne funkcjonowanie mitochondriów.

Konieczne jest dostarczanie m.in. witamin z grupy B (B1, B2, B3, B5), związków mineralnych i ważnych pierwiastków (siarka, cynk, magnez, żelazo, mangan, selen), przeciwutleniaczy (m.in. witamina C), kwasu liponowego, kreatyny, koenzymu Q10 oraz witaminy D. Karnityna pełni istotną funkcję transportową wobec długołańcuchowych kwasów tłuszczowych, co jest kluczowe dla produkcji energii przez mitochondria.

Wpływ karnityny na wątrobę

Wątroba stanowi główne miejsce syntezy karnityny, która odbywa się głównie z aminokwasów lizyny i metioniny. Ponadto odgrywa ważną rolę w regulacji poziomu karnityny we krwi poprzez kontrolę procesów jej wydalania i magazynowania.

Karnityna uczestniczy również w procesie detoksykacji poprzez udział w transporcie kwasów tłuszczowych. Są one substratami w procesach detoksykacyjnych. Poprzez ułatwianie transportu kwasów tłuszczowych karnityna wspomaga eliminację toksyn i substancji szkodliwych z organizmu.

L-karnityna na wydolność, odchudzanie, układ nerwowy

Karnityna, oprócz swojej roli w transporcie kwasów tłuszczowych do mitochondriów i produkcji energii, znajduje zastosowanie w różnych obszarach. Przykładowo, pomaga w odchudzaniu i zwiększa wydajność treningów, zatem stosowanie l-karnityny stanowi idealny wybór dla sportowców.

L-karnityna wspomaga odchudzanie, więc jej działanie w kontekście redukcji masy ciała ze względu na potencjalną rolę w procesie spalania tłuszczu jest popularnym tematem. Wiele badań sugeruje, że l-karnityna przyspiesza metabolizm i może przyczynić się do zwiększenia utraty tkanki tłuszczowej poprzez zwiększenie wykorzystania tłuszczu jako źródła energii.

W sporcie suplement diety z l-karnityną wykazuje potencjalne korzyści dla wydolności fizycznej i poprawy osiągnięć sportowych. Karnityna może pomóc w zwiększeniu wykorzystania kwasów tłuszczowych jako źródła energii, co okazuje się korzystne szczególnie podczas długotrwałego wysiłku aerobowego. Co więcej, może ona wspomagać regenerację mięśni po intensywnym wysiłku fizycznym.

L-karnityna, a w szczególności jej acetylowana forma (ALCAR), odgrywa istotną rolę w ochronie oraz regeneracji układu nerwowego, działając jako potężny neuroprotektor. Dzięki zdolności do przekraczania bariery krew-mózg, dostarcza ona grup acetylowych niezbędnych do produkcji acetylocholiny – neuroprzekaźnika odpowiedzialnego za pamięć, koncentrację i zdolności uczenia się. Regularna suplementacja wspiera metabolizm energetyczny neuronów w mitochondriach, co pomaga redukować tzw. „mgłę mózgową” oraz chroni komórki nerwowe przed stresem oksydacyjnym i toksynami. Badania wskazują również na jej skuteczność w łagodzeniu bólów neuropatycznych (np. w neuropatii cukrzycowej) oraz potencjał w spowalnianiu procesów neurodegeneracyjnych u osób z chorobą Alzheimera czy demencją.

Warto dodać, że efekty stosowania suplementu zależą od wielu czynników. Dawkowanie l-karnityny, jej jakość oraz czas trwania suplementacji są bardzo ważne. Czy warto ją suplementować? Decyzja o stosowaniu suplementów z l-karnityną powinna być podejmowana indywidualnie, po konsultacji z lekarzem lub specjalistą odżywiania. Warto także pamiętać, że suplementacja karnityną powinna być częścią zdrowej i zrównoważonej diety, a nie jej zastępstwem. Jeśli zaś chodzi o formę, dostępna jest w proszku, kapsułkach bądź w tabletkach.

Bibliografia:

Matwiejuk A., L-karnityna – funkcje i zastosowanie, [w:] Roczniki Naukowe Wyższej Szkoły Wychowania Fizycznego i Turystyki. Białystok 2010.
Leibovitz B., L-Carnitine: The energy nutrient, MCGRAW HILL BOOK CO, 1999.
Brągoszewski P., Ostrowski J., Medycyna mitochondrialna. Borgis – Postępy Nauk Medycznych 2/2009.

Strony: